Türk hukukunda bazı uyuşmazlıklarda doğrudan dava açılamaz; önce arabulucuya başvurulmuş olması gerekir. Buna dava şartı arabuluculuk denir. Arabulucuya başvurulmadan açılan dava, esasına girilmeden usulden reddedilir. Bu nedenle uyuşmazlığın bu kapsama girip girmediğinin baştan belirlenmesi, hem zaman hem de masraf bakımından önemlidir.
Hangi uyuşmazlıklarda zorunludur?
Güncel mevzuata göre dava şartı arabuluculuk başlıca şu alanlarda uygulanır:
- İş hukuku: Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat talepleri ise bu kapsamın dışındadır.
- Ticaret hukuku: Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalar.
- Tüketici hukuku: Tüketici hakem heyetlerinin görev alanı dışında kalan ve tüketici mahkemelerinde görülen davaların önemli bir bölümü.
- Kira ilişkileri: 1 Eylül 2023’ten itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar (ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler hariç).
- Taşınmazlar: Paylı veya elbirliği mülkiyete tabi taşınır ve taşınmazların ortaklığının giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar.
- Kat mülkiyeti: Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan kaynaklanan uyuşmazlıklar.
- Komşu hakkı: Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar.
Süreç nasıl işler?
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin görüldüğü yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir ve arabulucu tarafları görüşmeye davet eder.
Arabulucu, karar veren bir hâkim değildir. Görevi, tarafların kendi çözümlerini bulmalarına yardımcı olmaktır. Görüşmeler gizlidir; burada yapılan teklif ve kabuller, anlaşma sağlanamazsa sonraki davada delil olarak kullanılamaz.
Kanun, uyuşmazlık türüne göre sürecin tamamlanması için belirli süreler öngörür. Örneğin iş uyuşmazlıklarında arabulucu, görevlendirmeden itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en çok bir hafta uzatılabilir.
Anlaşma olursa ne olur?
Taraflar anlaşırsa bir anlaşma belgesi düzenlenir. Taraflar ile avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, ayrıca bir onaya gerek olmadan ilam niteliğinde belge sayılır; yani içeriğine uyulmazsa doğrudan icraya konulabilir. Anlaşma konusunda sonradan aynı taraflar arasında dava açılamaz.
Anlaşma olmazsa ne olur?
Arabulucu bir son tutanak düzenler. Dava açarken bu tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneği dava dilekçesine eklenir. Arabuluculuk sürecinde geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz.
Toplantıya katılmamanın sonucu
Taraflardan biri geçerli bir mazereti olmaksızın ilk toplantıya katılmazsa, son tutanakta bu durum belirtilir. Toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Avukatla katılmanın önemi
Arabuluculukta tarafların avukatla temsil edilmesi zorunlu değildir. Ancak anlaşma belgesi, hukuki sonuçları kesin olan ve sonradan dava konusu yapılamayan bir belgedir. Bir talepten feragat edilip edilmediği, hangi kalemlerin hesaba katıldığı veya ödemenin hangi tarihte ve nasıl yapılacağı gibi hususların belgeye açıkça yazılması gerekir. Bu nedenle sürece, talep edilebilecek hakların tam olarak hesaplanmış olduğu bir hazırlıkla girilmesi yerinde olur.
Arabuluculuk, uyuşmazlığı mahkemeye taşımadan çözme imkânı sunar; ancak varılan anlaşmanın kesin sonuç doğurduğu unutulmamalıdır.
Bu yazı yayım tarihindeki mevzuat esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları zaman içinde değişebilir.
Tüm makaleler