İş Kanunu, belirli şartları taşıyan işçilere iş güvencesi sağlar. Buna göre işveren, iş güvencesi kapsamındaki bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini ancak geçerli bir sebebe dayanarak feshedebilir. Geçerli sebep bulunmadan yapılan fesihlere karşı işçi, işe iade talebinde bulunabilir.
İş güvencesinden kimler yararlanır?
İşe iade talebinde bulunabilmek için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışıyor olmalıdır. İşverenin aynı iş kolunda birden fazla işyeri varsa bunlardaki toplam işçi sayısı dikkate alınır.
- İşçinin en az altı aylık kıdemi bulunmalıdır.
- İş sözleşmesi belirsiz süreli olmalıdır.
- İşçi, işverenin vekili konumunda olmamalıdır (işletmenin bütününü yöneten ve işçiyi işe alıp çıkarma yetkisine sahip olanlar gibi).
Geçerli sebep ne demektir?
Kanun, geçerli sebebi üç grupta toplar: işçinin yeterliliğinden, işçinin davranışlarından veya işletmenin, işyerinin ya da işin gereklerinden kaynaklanan sebepler. İşçinin sendika üyeliği, hamilelik, kanuni haklarını aramak için şikâyette bulunması veya hastalık nedeniyle kanuni süre içinde işe gelememesi gibi durumlar ise geçerli sebep sayılmaz.
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverene aittir. Ayrıca işveren, fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır. İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle fesihte, kural olarak işçinin savunmasının alınması gerekir.
Süreler: En kritik nokta
İşe iade sürecinde süreler kısa ve kesindir:
- Arabulucuya başvuru: Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılmalıdır. Bu, dava şartıdır.
- Dava: Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır.
Bu sürelerin kaçırılması, iş güvencesinden doğan hakların kaybedilmesi sonucunu doğurur. Bu nedenle fesih bildirimi alındığında vakit kaybetmeden hareket edilmesi gerekir.
Fesih geçersiz bulunursa ne olur?
Mahkeme veya arabuluculuk sonucunda feshin geçersizliği tespit edilirse:
- İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Bu başvuru yapılmazsa fesih geçerli hâle gelir.
- İşveren, işçiyi başvurudan itibaren bir ay içinde işe başlatmak zorundadır.
- İşçi işe başlatılmazsa işveren, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı öder.
- Her iki durumda da işçiye, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları (boşta geçen süre ücreti) ödenir.
Kıdem ve ihbar tazminatı ile ilişkisi
İşe iade talebi ile kıdem ve ihbar tazminatı talepleri birbirinden farklıdır. İşe iade davasında amaç işçinin işine geri dönmesidir. İşçi işe başlatılmazsa, daha önce ödenmemişse kıdem ve ihbar tazminatına da hak kazanır; bu tutarlar ayrıca hesaplanır.
Hangi belgeler saklanmalı?
- Fesih bildirimi ve tebliğ tarihini gösteren belge
- İş sözleşmesi, ücret bordroları ve banka ödeme kayıtları
- Savunma istem yazısı ve verilen savunma
- İşverenle yapılan yazışmalar, e-postalar ve mesajlar
- SGK hizmet dökümü (e-Devlet üzerinden alınabilir)
Bu yazı yayım tarihindeki mevzuat esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları zaman içinde değişebilir.
Tüm makaleler